Dịch thuật là gì? [1] số khái niệm # nên biết

dịch thuật là gì?

Thần thoại Hy Lạp kể rằng, thuở xưa, cả nhân loại chỉ nói chung một thứ tiếng. Rồi một ngày, con người bàn nhau xây một cái tháp cao đến tận trời gọi là tháp Babel. Cái tháp cứ cao, cao mãi, gần chạm tới mây xanh. Thượng đế thấy vậy lo ngại vô cùng. Cuối cùng Ngài đã hóa phép khiến cho con người nói những thứ tiếng khác nhau. Vậy là họ không còn hiểu được nhau nữa. Tháp Babel mãi mãi dang dở.

Câu chuyện thần thoại trên cho chúng ta thấy sức cản trở to lớn của việc bất đồng ngôn ngữ. Tuy vậy con người không chịu khuất phục. Một lớp người đã sinh ra, đóng vai trò cầu nối ngôn ngữ giữa các quốc gia, các dân tộc: người phiên dịch. Và một nghề nghiệp cũng được hình thành: Dịch thuật.

Vậy dịch thuật là gì? Có những loại dịch thuật nào? Và trên thế giới hiện có bao nhiêu phương pháp dịch thuật cơ bản? Bài viết này sẽ góp phần làm sáng tỏ.

Dịch thuật là gì?

Có thể thấy rằng dịch thuật không chỉ giúp chúng ta hiểu lịch sử cội nguồn mà còn mở ra sự khám phá thế giới cũng như sự giao lưu, trao đổi tri thức giữa con người và các dân tộc. Chính vì lẽ đó, dịch thuật luôn đóng vai trò quan trọng trong mọi thời đại, đặc biệt trong xu thế toàn cầu hóa.

Chiết tự từng từ có thể hiểu “Dịch” có nghĩa là thay đổi, biến đổi, “Thuật” là học thuật, kỹ thuật, phương pháp. Do đó, dịch thuật được hiểu là phương pháp chuyển đổi từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Tuy nhiên, định nghĩa này vẫn chưa được thống nhất khi có khá nhiều luồng ý kiến khác nhau. Trên thế giới hiện đang tồn tại một số khái niệm về Dịch thuật, xin trích dẫn một vài khái niệm cơ bản:

  • Vào năm 1972 người ta cho rằng dịch là thay thế một văn bản trong một ngôn ngữ bằng một văn bản tương đương trong ngôn ngữ thứ hai.
  • Hai năm sau đứng ở phương diện cách thức dịch thuật được cho rằng đó là tái tạo lại trong ngôn ngữ tiếp nhận sự tương đương tự nhiên và sát với thông điệp của ngôn ngữ nguồn về nghĩa và phong cách.
  • Năm 1981 Newmark lại nhận định “dịch thuật là chuyển văn bản này thành văn bản khác theo cùng cách tác giả thể hiện khi viết văn bản đó”.
  • Sau đó vào năm 1998 Dịch thuật được cho là nghiên cứu từ vựng, cấu trúc kết học, hoàn cảnh giao tiếp và ngữ cảnh văn hóa của văn bản ngữ nguồn, phân tích văn bản để xác định nghĩa, rồi sử dụng từ vựng và cấu trúc kết học phù hợp trong ngôn ngữ tiếp nhận để tái lập cùng nghĩa …
dịch thuật là gì?
dịch thuật là gì?

Như vậy, có thể thấy mỗi định nghĩa đều có cơ sở riêng và đều nói đến các khía cạnh khác nhau của dịch thuật. Do đó, để tạo ra sự thống nhất về khái niệm dịch thuật chúng tôi xin trích lược định nghĩa trên Wikipedia được nhiều người đồng tình Dịch thuật là một hoạt động bao gồm việc luận giải ý nghĩa của một đoạn văn trong một ngôn ngữ nào đó – văn nguồn – và chuyển sang một ngôn ngữ khác thành một đoạn văn mới và tương đương – văn đích hay là bản dịch

Phân loại dịch thuật

Dịch thuật bao gồm 2 lĩnh vực, đó là biên dịch và phiên dịch (thông dịch). Mặc dù cả 2 hình thức đều là cách chuyển từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác nhưng chúng lại có nhiều điểm khác nhau tiêu biểu là về phương diện và cách thức trình bày.

Dịch thuật biên dịch

Biên dịch hay còn được gọi là dịch viết, nó được hiểu là dịch văn bản từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác trong việc cùng diễn đạt một thông tin.

Dịch thuật phiên dịch

Phiên dịch (thông dịch) là dịch nói hoặc diễn giải lại câu nói bằng ngôn ngữ khác cho người nghe hiểu.

Có 2 hình thức phiên dịch thường thấy là dịch cabin và dịch đuổi

Dịch thuật theo hình thức dịch cabin

Dịch cabin hay còn gọi là dịch song song dịch đồng thời (simultaneous interpreting). Trong lĩnh vực dịch thuật, thì dịch cabin chính là kỹ năng dịch cao nhất dành cho một chuyên viên phiên dịch. Phiên dịch cabin là phiên dịch đồng thời, song song với diễn giả theo cách thủ công, không thông qua máy phiên dịch.

Ngay khi diễn giả bắt đầu nói thì phiên dịch viên trong cabin đã bắt đầu phiên dịch. Với yêu cầu cao về tốc độ dịch nhanh, dịch chuẩn chỉ sau 0.3 đến 0.4s là phải hoàn thành sau khi kết thúc câu từ diễn giả. Cho nên dịch cabin được mệnh danh là đỉnh cao của nghề phiên dịch. Phiên dịch cabin thường được sử dụng trong các hội nghị, hội thảo cấp cao mang tính quốc tế hay quốc gia. Vì vừa đảm bảo sự sang trọng, riêng tư, lại vừa tiết kiệm thời gian để phiên dịch. Đây là sự lựa chọn phiên dịch hàng đầu của những hội thảo quan trọng

Dịch thuật theo hình thức dịch đuổi

Dịch đuổi hay dịch nối tiếp (consecutive interpreting) là loại hình phiên dịch được sử dụng phổ biến nhất hiện nay, phiên dịch viên sẽ tiến hành dịch “đuổi” ngay sau khi người cần dịch (diễn giả) diễn đạt xong một câu/ ý/ đoạn/ cả phần nói của họ.

phân loại dịch thuật
phân loại dịch thuật

Một số phương pháp dịch thuật phổ biến hiện nay

Mỗi biên dịch biên sẽ có những trường phái dịch khác nhau. Có một số phương pháp dịch thuật sẽ được trình bày ở dưới đây.

Dịch thuật theo phương pháp dịch từ

Trong phương pháp này, các từ trong ngôn ngữ nguồn được dịch sang một ngôn ngữ khác theo nghĩa phổ biến nhất. Phương pháp này đôi khi gây ra tình trạng sai văn bản, đặc biệt với các thành ngữ, tục ngữ.

Dịch thuật theo phương pháp dịch hàm nghĩa từ vựng

Với phương pháp này, các cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ nguồn được dịch sáng ngôn ngữ đích gần nhất. Tuy nhiên, các từ có nghĩa từ vựng được dịch riêng biệt, không phụ thuộc vào bối cảnh.

Dịch thuật theo phương pháp dịch trung thành

Phương pháp này đòi hỏi biên dịch viên dịch chính xác nghĩa văn cảnh của văn bản gốc với các đòi hỏi về cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ nguồn.

Dịch thuật theo phương pháp dịch sát nghĩa

Dịch sát nghĩa là một phương pháp dịch quan tâm tới cả giá trị thẩm mỹ của văn bản ngôn ngữ nguồn.

Dịch thuật theo phương pháp tùy ứng

Dịch tùy ứng là cách dịch thường được sử dụng trong khi dịch thơ ca hoặc kịch bản. Văn bản được tái hoàn chỉnh về mặt văn hóa ngôn ngữ nguồn và sau đó được chuyển thành văn hóa ngôn ngữ đích trong khi vẫn giữ nguyên các yếu tố liên quan tới nhân vật, đề tài, bối cảnh.

Dịch thuật theo phương pháp tự do

Phương pháp dịch này tạo nên các bản dịch mà văn phong, hình thức và nội dung không đồng nhất với văn bản nguồn.

Dịch thuật theo phương pháp dịch văn cảnh

Phương pháp này thể hiện chính xác thông điệp của văn bản nguồn, nhưng đôi khi có xu hương làm thay đổi nghĩa gốc của văn bản bằng việc sử dụng các thành ngữ hay tục ngữ.

Dịch thuật theo phương pháp truyền đạt thông tin

Phương pháp này chuyển thể chính xác nghĩa văn cảnh của văn bản gốc mà người đọc có thể dễ dàng chấp nhận và hiểu được cả nội dung và ngôn ngữ của bản dịch đó.

Một bản dịch dù được dịch theo phương pháp nào cũng cần đảm bảo những tiêu chí của một bản dịch tốt. Một bản dịch tốt phải truyền tải được tất cả các ý tưởng của văn bản gốc cũng như đặc điểm cấu trúc và văn hóa của văn bản gốc. Bài viết xin dẫn ra đây một vài tiêu chí cho 1 bản dịch tốt mang tính chất tham khảo.

Massoud vào năm 1988 đặt ra các tiêu chí cho một bản dịch tốt như sau:

  • Một bản dịch tốt là một bản dịch dễ hiểu.
  • Một bản dịch tốt là một bản dịch gãy gọn và lưu loát
  • Một bản dịch tốt là một bản dịch sử dụng các cụm từ phổ biến hoặc thành ngữ.
  • Một bản dịch tốt truyền đạt, đến mức độ nào đó, sự tinh tế của văn bản gốc.
  • Một bản dịch tốt có khả năng phân biệt ngôn từ ẩn dụ và ngôn ngữ văn chương.

Một bản dịch tốt là một bản dịch có thể dựng lại bối cảnh văn hóa/lịch sử của văn bản gốc. Một bản dịch tốt dịch rõ ràng những chữ viết tắt, và các từ, cụm từ phiếm chỉ, bài hát, vần điệu. Một bản dịch tốt là bản dịch truyền tải càng nhiều càng tốt ý nghĩa của văn bản gốc.

Chuyên gia nghiên cứu ngôn ngữ El Shafey lại đưa ra các tiêu chí khác cho một bản dịch tốt, bao gồm ba nguyên tắc chính:

Tiêu chí “Tín – Đạt – Nhã”

  • Tín: trung thành với nguyên bản
  • Đạt: đạt được sự chính xác
  • Nhã: diễn đạt sang ngôn ngữ thứ hai thanh thoát, tự nhiên như người bản xứ

>> Top công ty dịch thuật uy tín giá rẻ tại đà nẵng

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *